„Bez barier i granic: podróż śladami wielokulturowości i historii Polski oraz Litwy” to tytuł zadania, które Środowiskowy Dom Samopomocy w Izdebkach zrealizował dzięki otrzymanemu dofinansowaniu ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Wycieczka odbyła się w dniach 26–28 sierpnia 2025 r. i była wyjątkową, piękną oraz pouczającą podróżą, pozwalającą uczestnikom odkryć zarówno uroki jak również bogatą historię oraz wielokulturową tradycję Polski i Litwy.
Pierwszym punktem programu był Supraśl – malownicze miasteczko położone nad rzeką Supraślą i otoczone Puszczą Knyszyńską. Zwiedzaliśmy m.in. Muzeum Ikon oraz Bulwary nad rzeką. W monasterze spotkaliśmy się z batiuszką, który w niezwykle ciekawy sposób opowiedział nam o praktykach religijnych w prawosławiu i o życiu monastycznym.
Następnie udaliśmy się do Kruszynian, gdzie podziwialiśmy najstarszy meczet tatarski w Polsce. Mieliśmy okazję spotkać rodowitego Tatara – Dżemila, który przybliżył nam historię swojej społeczności oraz tradycje i zwyczaje tatarskie. Zwiedziliśmy także cmentarz tatarski, gdzie mogliśmy zobaczyć charakterystyczny dla tego wyznania sposób pochówku – groby ułożone w kierunku Mekki, z inskrypcjami i symboliką odzwierciedlającą wiarę i tradycję Tatarów. Dużą atrakcją była również degustacja tradycyjnych potraw kuchni tej mniejszości etnicznej w Tatarskiej Jurcie – pieremiaczy, pierekaczewników czy kołdunów. Wszystkie dania okazały się niezwykle smakowite i oryginalne, co pozwoliło nam lepiej zrozumieć bogactwo kuchni tego regionu.
Kolejnym przystankiem była Sokółka, gdzie zwiedziliśmy Sanktuarium Cudu Eucharystycznego.
Dzień zakończyliśmy w Augustowie rejsem statkiem w Dolinę Rospudy. Ten malowniczy szlak wodny pozwolił nam podziwiać dziewiczą przyrodę – rzekę wijącą się pośród lasów i łąk, wysokie skarpy porośnięte sosnami oraz dzikie ptaki. Rejs był relaksujący i dostarczył niezapomnianych wrażeń estetycznych, pozwalając poczuć bliskość natury i odetchnąć świeżym powietrzem Puszczy Augustowskiej.
Drugiego dnia po śniadaniu wyjechaliśmy do Wilna. Zwiedzanie rozpoczęliśmy od Cmentarza na Rossie, gdzie odwiedziliśmy grób, w którym spoczywa serce Marszałka Józefa Piłsudskiego wraz z jego matką, Marią z Billewiczów Piłsudską. Była to chwila wzruszenia i zadumy, uświadamiająca bliskie powiązania historii Polski i Litwy.
Następnie odwiedziliśmy Ostrą Bramę, wzięliśmy udział we mszy świętej w języku polskimj i spacerowaliśmy po Starówce Wileńskiej, podziwiając Kościół św. Piotra i Pawła, Sanktuarium Bożego Miłosierdzia, w którym znajduje się oryginalny, namalowany przez Eugeniusza Kazimirowskiego obraz Jezusa Miłosiernego, Muzeum Mickiewicza, Kościół św. Anny, Górę Trzech Krzyży, Uniwersytet Wileński oraz Katedrę.
Na trasie zwiedzania znalazła się także Cerkiew Świętej Trójcy – jedno z najstarszych i najważniejszych miejsc prawosławia w Wilnie. To tutaj znajduje się klasztor bazylianów, gdzie niegdyś więziony był Adam Mickiewicz. Wnętrze cerkwi, pełne ikon, kwiatów i zapachu kadzidła, zrobiło na nas ogromne wrażenie i pozwoliło lepiej zrozumieć duchowość wschodniego chrześcijaństwa.
Podczas spaceru po Wilnie dostrzegliśmy miejsca pamięci związane z polskimi wieszczami – Adamem Mickiewiczem i Juliuszem Słowackim, w tym muzeum, pomniki i tablice upamiętniające ich działalność.
Ostatni dzień spędziliśmy w Trokach, zwiedzając malownicze miasteczko położone wśród jezior. Zbudowany w XIV w. Zamek na Wyspie w Trokach był jedną z rezydencji Wielkich Książąt Litewskich i pełnił funkcje obronne. Spacerując po jego murach i basztach, mogliśmy zobaczyć wystawy przedstawiające życie mieszkańców zamku w czasach średniowiecza. Z góry rozpościerał się także malowniczy widok na jezioro Galwe i okoliczne tereny, co sprawiło, że zwiedzanie zamku było nie tylko lekcją historii, ale również pięknym doświadczeniem wizualnym.
Troki słyną także z obecności społeczności Karaimów, którzy osiedlili się tu w XVI wieku. Podczas spaceru mogliśmy zobaczyć charakterystyczne, niskie domy w kolorach flagi Litwy – żółtym, zielonym i czerwonym, które tworzą niepowtarzalny klimat miasteczka. Mieliśmy również okazję spróbować tradycyjnej kuchni karaimskiej, w tym kibin (pierogów karaimskich) i innych lokalnych przysmaków, które wyróżniają się wyjątkowym smakiem i aromatem, łącząc wpływy tatarskie i litewskie.
W drodze powrotnej odwiedziliśmy Sejny, gdzie w Sanktuarium Matki Boskiej Sejneńskiej poznaliśmy historię bazyliki, mogliśmy pokłonić się przed unikatową, szafkową figurką Maryi, a także wysłuchaliśmy wyjątkowego występu chóru Politechniki Białostockiej. Ostatnim punktem pobytu na Podlasiu była uroczysta kolacja w Domu Litewskim w Sejnach, w którym właściciele ugościli nas prawdziwymi przysmakami: soczewiakami, blinami litewskimi, rosołem z kołdunami oraz litewskim kwasem chlebowym.
Podczas pobytu na Litwie mieliśmy okazję spróbować tradycyjnych dań i przysmaków z tego regionu – cepelinów, chłodnika, sera jabłkowego, kindziuka czy sękacza oraz zakupić na bazarku litewski chleb, wędliny, słodycze i kiszonki. Na Podlasiu natomiast zauważyliśmy wpływy litewskie w kuchni, języku i kulturze, co uczyniło wyjazd jeszcze bardziej pouczającym i wielowymiarowym.
Cała wycieczka była niezwykle wartościowa i pozwoliła nam poznać historię, tradycje oraz wielokulturowość pogranicza polsko-litewskiego. Wróciliśmy pełni wrażeń, nowych doświadczeń i pięknych wspomnień.
Ogromnym atutem wycieczki była obecność Pani Jadwigi Grynkiewicz – wyjątkowej przewodniczki i pilotki, Polki z Wilna, która dzięki swojej wiedzy, pasji i wrażliwości pozwoliła nam zobaczyć miejsca trudne do odnalezienia w przewodnikach oraz poczuć ducha historii odwiedzanych miejsc.
To właśnie dzięki jej zaangażowaniu i pasji do historii powstała w nas nadzieja, że wrócimy tu za rok, by dalej odkrywać bogactwo kulturowe Podlasia i Litwy.
K.D.
